نویسنده: الیسا والتون
عضو هیئت تحریریه فایل واشنگتن

واشنگتن – سال 1865، یک سفینه فضایی با سه سرنشین، اولین پرواز انسان به سمت ماه را از ایالت آفتابی فلوریدا در آمریکا انجام می دهد.

اولین پرواز سفینه آپولو به سمت ماه در سال 1969، از بسیاری جهات شبیه کتاب "سفر به ماه" اثر نویسنده فرانسوی ژول ورن – که یکصد سال قبل از ماموریت آپولو نگاشته شده است – می باشد؛ هر دو سفینه ها از ایالت فلوریدا و با سه سرنشین به سمت ماه پرواز کردند، هر دو سفینه ها پس از بازگشت به زمین در اقیانوس فرود آمدند و نام محفظه کنترل سفینه آپولو، کلمبیا و نام محفظه کنترل سفینه کتاب ژول ورن، کلمبیاد بود.

همانند بسیاری از داستان های علمی تخیلی دیگر، کتاب ژول ورن نیز با برانگیختن کنجکاوی عامه مردم درباره موضوعات علمی به ظاهر غیرممکن در زمان خود، به طور غیرمستقیم به پیشرفت علم، کمک زیادی نمود و موضوع سفرهای فضایی را تبدیل به موضوعی جذاب برای دانشمندان پس از خود کرد.

مارگارت وایت کمپ ، از مسئولین قسمت تاریخ اکتشافات فضایی موزه ملی هوا فضای آمریکا در مصاحبه ای با فایل واشنگتن در 19 اوت می گوید که دلیل ارتباط تنگاتنگ داستان های علمی تخیلی با علوم نوین این می باشد که نویسندگان برجسته و خلاق این گونه داستان ها، سعی می کنند با توجه به جریان های غالب علمی روز، آینده پیشرفت این علوم را پیش بینی نمایند و این همان روشی است که اغلب محققان و دانشمندان و در بعضی موارد مردم جامعه به کار می گیرند.



به نظر وایت کمپ، نویسندگان داستان های علمی تخیلی، این توانایی را دارند که موضوعات علمی مورد بحث را برای خوانندگانشان، تبدیل به سوژه ای ملموس و مهیج نمایند.

به عنوان مثال داستان "دگردیسی آندرومدا" نوشته مایکل کرایتون در سال 1969، بر مبنای موضوعی نوشته شده است که در آن زمان موجب وحشت دانشمندان شده بود؛ هم زمان با اولین سفر انسان به کره ماه، این ترس وجود داشت که فضانوردان در بازگشت از کره ماه، همراه با خود، ترکیباتی از موجودات زنده سطح ماه را به زمین بیاورند که موجب بروز بیماری و مرگ و میر در انسان ها شود. کرایتون این ایده را تبدیل به داستانی قابل باور و ملموس برای خوانندگانش نمود، به طوری که حتی کسانی که کوچک ترین اطلاعاتی راجع به این گونه موارد نداشتند نیز می توانستند به راحتی با داستان او ارتباط برقرار نمایند.

اما داستان ورن بر خلاف کتاب کرایتون که نوعی فاجعه علمی را روایت می کرد، بر مبنای یک داستان هیجان انگیز علمی نوشته شده است. کتاب سفر به ماه به زبان فرانسه نگاشته شده و پس از آن به زبان های انگلیسی و روسی و سایر زبان های زنده دنیا ترجمه شد و بدین ترتیب شهرت زیادی در سراسر جهان به دست آورد.

کتاب ورن، داستان اعضای باشگاه تیراندازی بالتیمور را روایت می کند که پس از پایان جنگ های داخلی آمریکا، تصمیم می گیرند تا توپی بسازند که بتواند یک محفظه شامل سه انسان را به کره ماه پرتاب کند. بسیاری از محاسبات و پیش بینی های ورن در این کتاب، با توجه به پیشرفت های علمی آن زمان، دقیق و حیرت انگیز می باشد. به عنوان مثال او موضوعاتی نظیر جنس محفظه سرنشین دار، چگونگی نصب و استفاده از یک سیستم تهیه اکسیژن و ابزار لازم برای جلوگیری از شوک و ضربه وارده به کپسول در هنگام پرتاب را در کتابش مطرح می کند – موضوعاتی که بعدها دانشمندان در عمل، به آن ها برخورد کردند.

وایت کمپ می گوید که گرچه داستان های علمی تخیلی در ابتدا صرفاً داستان هایی عامه پسند تلقی می شدند، اما با آغاز قرن بیستم، این داستان ها به تدریج مورد توجه علاقمندان به سفرهای فضایی قرار گرفتند.

رابرت گودار که به عنوان پدر علوم نوین موشکی شناخته می شود، در دهه های 1920 و 1930، برای آزمایش موشک هایی با سوخت مایع، از کتاب سفر به ماه استفاده می کرد. او حاشیه های بسیاری روی این کتاب نوشت و تعدادی از فرمول ها و معادلات ذکر شده در این کتاب را اصلاح نمود.

جدیدترین پیشرفت های علوم فضایی نیز به نوعی ریشه در داستان های علمی تخیلی دارند. پاول آلن ، از موسسان کمپانی مایکروسافت، یکی از حامیان اصلی پروژه اسپیس شیپ وان - اولین فضاپیمای سرنشین دار ساخته شده توسط بخش خصوصی – بود. او در دوران کودکی اش علاقه بسیاری به داستان های علمی تخیلی داشت و همیشه مشغول بازی با انواع موشک های آزمایشی بود. وایت کمپ می گوید: "پاول به زودی از آن اسباب بازی ها خسته شد و یک روز پایه صندلی آلومینیومی والدینش را بریده و داخل آن را با سوختی که خود تهیه کرده بود، پر کرد."

اما او نمی دانست که نقطه ذوب آلومینیوم پایین تر از دمای اشتعال سوخت مصرفی اش بود و به همین جهت موشک دست ساز او از زمین بلند نشد.

با این حال پروژه اسپیس شیپ وان، موفقیت بزرگی کسب کرد و با رسیدن به جو زمین در دو مرتبه، توانست جایزه 10 میلیون دلاری انصاری ایکس پرایز را در سال 2004 نصیب خود کند.

به عقیده وایت کمپ بسیاری از دانشمندان متوجه قدرت بالای تاثیرگذاری داستان های علمی تخیلی بر طرز فکر عامه مردم شده اند. ورنر فون براون ، دانشمند آلمانی که از پایه گذاران برنامه های فضایی آمریکا به شمار می رود، در سال های دهه 1950 برای مجله کولیر ، مقاله هایی درباره امکان سفر به فضا می نوشت. گرچه این مقاله ها، بر مبنای واقعیات و اصول علمی نگاشته می شدند، با این حال برخی جنبه های اغراق آمیز و تخیلی نیز در آن ها دیده می شد.

مایک رایت از تاریخ دانان مرکز پروازهای فضایی مارشال ناسا در آلاباما در مقاله ای با عنوان "همکاری فون براون با کمپانی دیزنی و تاثیر آن بر روی اکتشافات فضایی" می نویسد: "سری مقاله های فون براون در مجله کولیر، درست در زمانی به چاپ می رسید که کمپانی دیزنی قصد داشت اولین دیزنی لند را در کالیفرنیا بسازد. از همین رو ساخت قسمت " تومارو لند" این پارک به فون براون سپرده شد."

کمپانی دیزنی و فون براون هم چنین در ساخت برنامه تلویزیونی "انسان در فضا" و فیلم "سفر به ماه" محصول سال 1950 که آمیزه ای از سرگرمی و موضوعات علمی بود و اسکار بهترین جلوه های ویژه را از آن خود کرد، نیز با یکدیگر همکاری داشتند. این همکاری ها باعث پیشرفت و کسب اعتبار و هم چنین موفقیت های اقتصادی برای هر دو طرف بود.

وایت کمپ درباره نقش داستان های علمی تخیلی، در جلب توجه و علاقه مردم به موضوعات علمی می گوید: "شور و شوق و علاقه مردم به برنامه ها و پروژه های علمی و فضایی، مهم تر و سازنده تر از نقش کنگره آمریکا در تصویب بودجه برای این گونه پروژه ها می باشد."

وایت کمپ می افزاید که داستان های علمی تخیلی از سویی نشان دهنده افکار عمومی و جو غالب بر جامعه نیز می باشند. او سپس داستان اسپایدرمن را مثال می زند. در نسخه اصلی این داستان ها، شخصیت اسپایدرمن، قدرت های مافوق طبیعی خود را از طریق گزیده شدن توسط عنکبوتی که تحت تشعشعات رادیواکتیو قرار گرفته است، به دست می آورد که این موضوع نشان دهنده ترس از آزمایشات و سلاح های اتمی می باشد که بر جامعه آن زمان مستولی بود. اما در آخرین تغییرات اعمال شده در این کتاب، شخصیت اسپایدرمن، توسط عنکبوتی گزیده می شود که تحت آزمایشات ژنتیکی قرار گرفته است و این بازتاب نگرانی های عمومی جامعه در این روزها می باشد.

در سال های اخیر، داستان های علمی تخیلی زیادی درباره سفرهای فضایی – که ورن را می توان از اولین نویسندگان این ژانر به شمار آورد – نوشته شده است و همین موضوع سبب شده است که نویسندگان این گونه داستان ها برای جلوگیری از تکراری شدن سوژه داستان هایشان، به مقصدهایی جدید برای سفرهای فضایی بیندیشند. وایت کمپ می گوید: "فیلم هایی مانند آرماگدون یا کابوی های فضایی در حقیقت نشان دهنده وضعیت کنونی سازمان ناسا می باشد که با افزایش عمر ناوگان شاتل های فضایی اش و تکراری شدن بسیاری از ماموریت های فضایی، باید در فکر افق ها و سیاست های جدیدی برای جهت دهی به برنامه های اکتشافی اش باشد."